+ Trả lời Chủ đề
Kết quả 1 đến 3 của 3

Chủ đề: Giá trị truyền thống của Tết Đoan Ngọ

  1. #1
    Dạn dày sương gió cadao's Avatar
    Ngay tham gia
    Nov 2011
    Bài viết
    508

    Giá trị truyền thống của Tết Đoan Ngọ

    Giá trị truyền thống của Tết Đoan Ngọ trong đời sống văn hoá Việt Nam


    Tết Đoan Ngọ hay còn gọi tết Đoan Dương vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch hàng năm. Tết Đoan Ngọ tồn tại từ lâu trong đời sống văn hóa các nước Đông Á (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Việt Nam) và có tác động ảnh hưởng đến sinh hoạt và lối sống trong xã hội của mỗi dân tộc các nước Đông Á. Ở Việt Nam Tết Đoan Ngọ cũng còn gọi là Tết Đoan Dương hay Trùng Ngọ và nhân dân thường gọi là tết giết sâu bọ.


    1. Nguồn gốc Tết Đoan Ngọ


    Về nguồn gốc của Tết Đoan Ngọ, từ trước đến nay đã tồn tại nhiều cách lý giải khác nhau. Từ cuối thời Đông Hán, người ta đã tìm thấy những thư tịch sưu tầm về Tết Đoan ngọ, các học giả thời đó cho rằng nguồn gốc của lễ tiết này có liên quan đến sự tưởng niệm thi hào nổi tiếng của nước Sở - danh nhân văn hoá Khuất Nguyên.






    Khuất Nguyên, tên là Bình, sinh vào khoảng năm 280 TCN, là vương công, đại quý tộc của nước Sở. Ông là người có tài năng xuất chúng, “xuất khẩu thành chương, thạo việc giấy tờ” (Tư Mã Thiên) và vô cùng ái quốc. Năm 25 tuổi, ông đã đảm nhận chức vụ Tả đồ, một cương vị trọng yếu trong bộ máy cai trị, chỉ thấp hơn Tể tướng một bậc. Do sớm thành đạt nên Khuất Nguyên đã bị người đời ganh ghét, đố kỵ ngay cả vương phi của vua Sở Hoài Vương là nàng Trịnh Tụ cũng tỏ thái độ bất mãn đối với ông. Đương thời, Sở vương là kẻ bất tài, vô đạo, chỉ biết hưởng lạc. Điều đó khiến cho Khuất Nguyên vô cùng lo lắng, ông muốn cải tổ nền chính trị quốc gia, chủ trường liên hợp với các nước khác để ngăn chặn sự ảnh hưởng của nước Tần. Hoài Vương lúc đầu rất tín nhiệm Khuất Nguyên, nhưng về sau vì nghe lời xúc siểm của bọn gian thần, hầu cận nên ngày càng không tin vào những lời khuyên trung thành của Khuất Bình. Vào lúc ấy, cả ba nước Tần, Tề và Sở đều nổi lên tranh bá, giành lấy sự ảnh hưởng đối với các nước nhỏ ở phía Tây, Đông và Nam. Quan viên của nước Sở đã hình thành 02 phái: Thân Tần Thân Tề. Để thực hiện âm mưu ly gián của mình, nước Tần đã phái Trương Nghi, một biện sĩ nổi tiếng đến thương thuyết với vua Sở, nước Tần tình nguyện cắt 600 dặm đất tặng cho Sở và yêu cầu nước Sở phải ly khai với Tề, phá bỏ hội ước trước đây của hai nước. Quả nhiên, vua Sở đã trúng kế và tuyên bố tuyệt giao với Tề. Thế nhưng, đến khi nhận đất thì Trương Nghi đã lật lọng nói là chỉ tặng có 06 dặm. Hoài vương tức giận và hạ lệnh phái binh đánh Tần, nhưng bị bại binh ở đất Đan Dương và buộc phải cắt đất bồi thường chiến phí cho Tần.
    Trong sự việc này, Khuất Nguyên là người đầu tiên phản đối đàm phán với Tần. Nhưng khi bị Tần đã đánh bại, vua Sở lại phái Khuất Nguyên làm sứ giả đến Tề, hy vọng nối lại liên minh với Tề. Nước Tần nhận thấy tình thế không thuận lợi cho mình, lại đề nghị kết làm thông gia với Sở, Khuất Nguyên cũng nhận thấy sự tráo trở trong sự vụ này nên cũng cực lực phản đối, Sở Hoài Vương một lần nữa lầm lẫn, tin vào quỷ kế của Tần và đày Khuất Nguyên đến tận Hán Thuỷ. Sau đó, Sở Hoài vương đi phó hội bị nước Tần giam cầm và lâm bệnh rồi chết nơi đất khách quê người. Con trai của ông ta là Tương vương lên ngôi, quan lệnh doãn là Tử Lan từ trước đã phản đối chính sách của Khuất Nguyên, bây giờ thì càng kịch liệt hơn và đề nghị lưu đày ông ra khỏi đất Sở, càng xa càng tốt. Trong thời gian này, nhà thơ đã viết nên thiên trường ca ái quốc nổi tiếng - Ly Tao. Não nề thay, khi hoàn thành tác phẩm cũng là lúc mà ông nghe tin kinh thành Dĩnh Đô đã bị quân Tần công phá hoang tàn.
    Vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch, trong nỗi uất hận khôn tả và sự vỡ tan của hoài bão cống hiến, lý tưởng canh tân đất nước, ông đã gieo đầu xuống dòng Mịch La tự vẫn. Người đời sau, vì kỷ niệm sự kiện này đã lấy ngày 5 tháng 5 làm Tết Đoan Ngọ.
    Về nguồn gốc của tiết lễ này, đến nay đã tồn tại khá nhiều quan điểm tranh luận khác nhau và chưa ngã ngũ. Về cơ bản có 05 thuyết như sau:
    1. Thuyết thứ nhất cho rằng, đây là một câu chuyện lịch sử, bao hàm dụng ý chỉ vua sáng, tôi hiền, trung thần, hiếu tử, tiết liệt nữ…, chẳng hạn như: Giới Tử Thôi, Ngũ Tử Tư, Câu Tiễn, Khuất Nguyên, Tào Nga
    2. Thuyết thứ hai là quan điểm của Văn Nhất Đa, ông cho rằng Đoan ngọ tiết là ngày lễ, là hoạt động cúng tế mang tính sùng bái rồng (Thuỷ long) trong văn hoá của hai nước Ngô Việt.
    3. Thuyết thứ ba quan niệm Tết Đoan Ngọ vào đúng ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch, cũng chính là tháng Trọng hạ, là thời điểm mà dịch bệnh đang hoành hành, tục gọi là ác nguyệt. Hoạt động mang tính tâm linh của ngày này là giải trừ dịch bệnh để bảo vệ sức khoẻ. Nguyên tắc này đến nay vẫn còn được lưu truyền trong tâm thức dân gian.
    4. Thuyết thứ tư xác định thời gian của Tết Đoan Ngọ chính là đang ở trong tiết Hạ chí.
    5. Theo các nhà phong tục học, Tết Đoan Ngọ là tập tục dân gian và cũng chính là một tiết khí, do đó mới có những hoạt động tiêu độc (giải độc), tỵ tà (tránh tà khí).
    Qua khảo sát sự ghi chép trong một số điển tịch Trung Hoa, Đoan ngọ vốn là Đoan ngũ. Người Trung Quốc ngay ở thời kỳ Tiên Tần đã sớm nhận thấy ngày mồng 05 tháng 05 là ngày bất tường, không may mắn. Về sau, dân gian đã định tục là vào ngày này lấy chu tác (tức kết nút bằng tơ ngũ sắc) và Ngũ sắc đà (cành đào ngũ sắc) treo ngay trước cửa, hoặc đeo tơ ngũ sắc ở bên vai, dán bùa đỏ ở trước bụng…
    Từ đời Hán trở về sau, Tết Đoan Ngọ từ một tập tục cúng tế nguyên thuỷ đã chuyển dần sang hoạt động cúng tế mang tính tưởng niệm có liên quan đến nhân vật lịch sử - nhà thơ yêu nước vĩ đại Khuất Nguyên. Từ đó, tập tục này càng lưu truyền và ảnh hưởng rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân. Kể từ sau sự thống nhất của Nam Bắc triều, phong tục của hai miền cũng trở nên nhất quán và tục cúng tế Khuất Nguyên vào ngày Tết Đoan Ngọ từ nước Sở ở phương Nam đã lan ra khắp Trung Nguyên.






    Ở Trung Quốc, trong ngày Tết Đoan Ngọ có nhiều tập tục, như: bà con họ hàng đi thăm hỏi nhau, mọi người biếu nhau bánh chưng của nhà mình gói. Những thức ăn trong ngày Tết Đoan Ngọ, ngoài bánh chưng ra, nhiều nơi còn có những thức ăn khác, chẳng hạn như ăn trứng mặn, uống rượu, đây đều là tập tục trừ tà trong dân gian. Ngoài ăn uống, Tết Đoan Ngọ còn có tập tục trang trí dân gian rất độc đáo, trước cửa nhà nào cũng treo hai loại lá thuốc, một mặt là để trừ tà, mặt khác là để xua bệnh tật vì bước vào đầu mùa hè mưa nhiều ẩm ướt, nhiều ruồi muỗi, dễ ốm đau. Ngoài ra, trong ngày Tết Đoan Ngọ người ta còn quấn cho trẻ chỉ 5 màu, ngụ ý là “sống lâu trăm tuổi”, khâu những túi thơm, có hình như con hổ và quả bầu, trong bỏ hương liệu, lấy dây đỏ đeo trước ngực trẻ. Họ còn cho trẻ đi giầy hình đầu hổ, đeo yếm thêu hình con hổ, đều với ngụ ý là để phù hộ cho trẻ bình an, may mắn. Đặc biệt ở khu vực hạ lưu sông Trường Giang (Trung Quốc), tục đua thuyền rồng là một trong những tập tục quan trọng trong ngày Tết Đoan Ngọ. Nghe nói, tập tục này cũng có liên quan đến Khuất Nguyên, tương truyền sau khi người dân phát hiện Khuất Nguyên nhảy xuống sông, người ta ra sức chèo thuyền để cứu vớt và trở thành tập tục đua thuyền rồng trong ngày Tết Đoan Ngọ hàng năm.

    2. Tết Đoan Ngọ trong đời sống xã hội Việt Nam truyền thống


    Ở Việt Nam, đa số người dân ít người biết đến chuyện Khuất Nguyên, mà chỉ coi ngày mùng 5 tháng năm là ngày tết “giết sâu bọ”, vì trong giai đoạn chuyển mùa, chuyển tiết, dịch bệnh dễ phát sinh, cần được trừ đi. Người ta quan niệm, trong ngày này, các loài sâu bọ đều hoảng hốt, trốn chạy vì nhà ai cũng có bữa cỗ “giết sâu bọ”. Trong ngày Tết Đoan Ngọ, thuở xưa ở các làng xã có tế thần ở đình và đền, còn ở thôn và xóm thì cúng ở miếu. Tại gia đình thì sửa lễ cúng tổ tiên và cúng thổ công. Lễ cúng là phẩm vật có rượu nếp, trái cây. Riêng các gia đình thầy lang (thầy chữa bệnh) còn có thêm lễ cúng thánh sư.
    Trước đây, để chuẩn bị cho ngày Tết Đoan Ngọ, món rượu nếp được nhân dân chuẩn bị khá công phu. Trước ngày Tết Đoan Ngọ khoảng 3 - 4 ngày, người ta đi chợ chọn mua loại nếp cái hoa vàng đem đồ xôi và ủ, khi ủ phải chọn người có vía tốt lành thì rượu nếp mới thơm ngon, còn nếu người có vía xấu mà nhìn vào thì bị chua, không ăn được.






    Trước Tết Đoan Ngọ, người ta đi chợ mua sắm các đồ lễ như: hương, hoa, vàng mã, bánh chưng; các loại quả: mận, đào, hồng xiêm, đu đủ, dưa hấu, vải, na, chuối…Việc chọn mua hoa quả cho mâm cỗ cúng rất cầu kì: đào mịn lông tơ, mận có vị chua ngọt, hồng xiêm quả mọng, vải thiều căng vỏ, na mắt mở to đều, chuối to mập mạp, đu đủ chín cây, dưa hấu bổ dọc thành những chiếc thuyền rồng, dứa vàng còn nguyên ngọn lá xanh rờn… Cùng với rượu nếp do nhà làm, nước mưa lấy ở bể (hay chum, vại) trong nhà và đồ lễ mua ở chợ thành một mâm lễ vào sáng ngày mồng 5 tháng 5 rất phong phú. Việc sắm mâm lễ cho ngày Tết Đoan Ngọ ở miền Bắc và miền Nam có khác nhau đôi chút như: miền Bắc có bánh chưng còn miền Nam có bánh gù.
    Sáng sớm ngày Tết Đoan Ngọ, chủ nhà dậy sớm (phải đi guốc hoặc dép) bày lễ cúng Tết Đoan Ngọ để dâng tổ tiên và thổ công. Sau đó chủ nhà gọi mọi người thức dậy để giết sâu bọ. Mọi người sáng ngủ dậy không được đặt chân xuống đất, súc miệng 3 lần cho sạch sâu bọ, ăn một bát rượu nếp cho sâu bọ say, tiếp đến ăn một số loại quả cho sâu bọ chết. Trẻ con do sức còn yếu phải ngồi trên giường để giết sâu bọ, sau đó đeo chỉ ngũ sắc, còn em gái đến độ tuổi xâu lỗ tai cũng chọn ngày này mà xâu.
    Sau tục giết sâu bọ là các tục lệ khác được thực hiện trong ngày Tết Đoan Ngọ như:
    Tục buổi sáng mọi người không được ngồi vào cái ngưỡng cửa.
    Tục nhuộm móng chân và móng tay.
    Tục tắm nước lá mùi.
    Tục khảo cây lấy quả: Trong gia đình chọn một người có đức tính hiếu thảo trèo lên cây, một người ở dưới cầm cây gậy (hoặc dao) đánh (hoặc chém) vào gốc cây và hỏi: năm nay mày ra bao nhiêu quả, người trên cây trả lời: sẽ cho ra nhiều quả hoặc nói cụ thể số lượng là bao nhiêu quả do người trên cây tự quyết định mà không có sự thỏa thuận từ trước.
    Tục hái thuốc vào giờ Ngọ: Người ta hái bất kỳ loại lá gì có sẵn trong vườn, trong vùng, miễn sao đủ trăm loại, đó là các lá: ích mẫu, lá cối xay, lá vối, ngải cứu, sả, tử tô kinh giới, lá tre, lá bưởi, cam, chanh, quýt, mít, muỗm, hành, tỏi, gừng, chè, ổi, trầu không, sài đất, sống đời, bồ công anh, sen, vông, lạc tiên, nhọ nồi... đem về ủ rồi phơi khô, để sau đem nấu uống, cho rằng uống như thế sẽ lành trong cả năm. Vì lá cây thu hái được trong giờ Ngọ có tác dụng chữa bệnh rất tốt, nhất là các chứng ngoại cảm, các chứng âm hư.
    Tục treo ngải cứu để trừ tà: Người đi lấy lá ngải cứu, năm nào thì kết hình con thú năm ấy như năm Tý thì kết con chuột, năm Sửu kết con trâu, năm Dần kết con hổ…treo ở giữa cửa nhà, để trừ ma quỷ và về sau ai có bệnh đau bụng thì dùng làm thuốc sắc uống.
    Tục đi thăm hỏi: Ở một số nơi có tục như con trai mới dạm vợ (nhưng chưa cưới) đến lễ nhà vợ tương lai, học trò biếu lễ thầy học và người bệnh đến thăm thầy lang (thầy chữa bệnh) trong dịp này để trả ơn sự dạy dỗ của bố mẹ vợ, của thầy giáo và đền ơn cứu bệnh cửa thầy lang.
    Ở một số nơi còn có tục ăn chè đậu đen ngày Tết Đoan Ngọ. Vào Tết Đoan Ngọ là đúng vụ thu hoạch đậu đen, nhà nông làm món chè đậu đen như là một món truyền thống trong ngày này. Mọi người ăn chè đậu đen và uống nước đậu đen cả ngày thay nước uống.

    3. Tết Đoan Ngọ trong xã hội Việt Nam đương đại


    Ngày Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam ngày nay vẫn có ảnh hưởng rất lớn trong đời sống văn hóa xã hội. Người dân vẫn nô nức chuẩn bị lễ cho ngày Tết Đoan Ngọ với tấm lòng thành kính hướng về những giá trị truyền thống. Có điều trong ngày Tết Đoan Ngọ thời hiện nay, mọi người thành tâm sắm lễ bao nhiêu thì các tục lệ ngày càng bị bãi bỏ hoặc lược bỏ bấy nhiêu.
    Mâm cỗ lễ ngày Tết Đoan Ngọ vẫn đầy đủ các thức như ngày lễ trong xã hội truyền thống với đầy đủ các thư: rượu nếp, hương, hoa, vàng mã, nước mưa; các loại hoa quả: mận, đào, hồng xiêm, đưa hấu, vải, chuối v.v.., và việc chọn mua đồ lễ vẫn được chọn rất cầu kì. Cuộc sống thời hiện đại dù bận rộn đến mấy, nhưng ý thức về một ngày tết giết sâu bọ luôn được mọi người ghi nhớ. Tục lệ sáng ngày mồng 5 tháng 5 mọi người phải giết sâu bọ vẫn được các thành viên gia đình trong xã hội ngày nay thực hiện.






    Nhưng, phần nhiều các tục lệ trong xã hội truyền thống vào ngày Tết Đoan Ngọ nay đã được bãi bỏ hoặc lược bỏ, có thể nêu như sau: tục mọi người không được ngồi vào ngưỡng cửa, tục nhuộm móng chân và móng tay, tục tắm nước lả mùi, tục hái thuốc vào giờ Ngọ, tục treo ngải cứu để trừ tà, tục lễ biếu thăm hỏi nhau. Có lẽ trong cuộc sống đương đại người ta không có điều kiện để thực hiện các tục lệ này, như: Nhà ở hiện nay xây dựng không có ngưỡng cửa, nhiều thanh niên Việt Nam ở thành thị không biết cái ngưỡng cửa là gì. Hay nhiều địa phương ở ven sông hoặc ven biển thay vì tắm nước lá mùi vào giờ Ngọ thì mọi người đi tắm sông hoặc tắm biển và vẫn gọi là tắm Tết Đoan Ngọ. Rồi công việc làm bận rộn, người ta không đi thăm hỏi nhau nữa...
    Việc thờ cúng trong ngày Tết Đoan Ngọ ở các đình, đền, miếu của các làng xã không được tổ chức mang tính cộng đồng như trong xã hội truyền thống, việc cúng tế thường là do những người trông coi đền miếu (người thủ từ) đứng ra sắm lễ cúng tế, hoặc do những người hảo tâm tự mang lễ đến cúng tế tại đình, đền, miếu. Các tục lệ trong ngày Tết Đoan Ngọ mang tính cộng đồng làng xã cũng ít được tổ chức, thường sau tục lệ giết sâu bọ, người ta xuống đồng bắt đầu thu hoạch vụ lúa chiêm xuân.
    Tục đua thuyên trong ngày Tết Đoan Ngọ, theo An Nam chí lược của Lê Trắc soạn năm Nguyên Thống thứ nhất (1333) có ghi việc tổ chức đua thuyền ở Việt Nam, nhưng trong một thời gian rất dài chúng ta không thấy tổ chức đua thuyền ngày Tết Đoan Ngọ. Ở Việt Nam có hình thức tổ chức đua thuyền, nhưng không phải diễn ra ngày Tết Đoan Ngọ mà là dịp vui xuân như ở huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng, hay đua thuyền trong kỷ niệm chiến thắng kháng chiến Nguyên Mông (thế kỷ XIV) ở Quan Lạn, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh v.v...
    Xã hội Việt Nam ngày nay đã phải trải qua nhiều biến động của lịch sử, nhất là tác động của nhiều cuộc chiến tranh, ngày Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam từ những ghi chép trong tư liệu Hán Nôm đến việc tái hiện trong cuộc sống ở xã hội truyền thống và xã hội đương đại có những đổi thay; song Tết Đoan Ngọ vẫn tốn tại trong lòng người dân đất Việt Nam như một phong tục tốt đẹp, với ý nghĩa thiêng liêng về đạo lý làm người.
    Ngày nay ở Việt Nam, nghi lễ thờ cúng Tết Đoan Ngọ thường tồn tại trong các gia đình, một số tập tục trong ngày Tết Đoan Ngọ bị bãi bỏ hoặc lược bỏ, nhưng trong ý thức của mỗi người dân trong xã hội đương đại luôn nhận thức được ý nghĩa thiết thực và giá trị thiêng liêng của Tết Đoan Ngọ. Tết Đoan Ngọ ở Việt Nam mang một hình thức và ý nghĩa văn hoá phù hợp với truyền thống văn hóa của người Việt Nam. Đó là những nghi lễ thờ cứng và tập tục được xây dựng trên nền tảng của đạo đức truyền thống Việt Nam được khẳng định và lưu truyền trong lịch sử phát triển của dân tộc.

    (Cinet tổng hợp)
    Lần sửa cuối bởi cadao, ngày 11-06-2013 lúc 11:42 AM.

  2. #2
    Vượt ngàn trùng sóng meteor's Avatar
    Ngay tham gia
    Oct 2010
    Bài viết
    1,158

    Re: Giá trị truyền thống của Tết Đoan Ngọ

    Thật là mau đã nửa năm lại trôi qua, cám ơn bạn đã chia sẻ về lễ hội tết Đoan Ngọ. Có điều xin bạn lưu ý dùm mình: "bánh trưng" là bánh gì? Mình chỉ biết Việt Nam mình có bánh chưng thôi, và đó là bánh theo tên gọi Việt Nam và của Việt Nam. Còn ở Trung Quốc không có "bánh trưng" cũng như "bánh chưng".

    Bánh mà tập tục người Hoa cúng vào lễ tết Đoan Ngọ gọi là "bánh ú" và còn có tên khác là "bánh bá trạng" để phân biệt với bánh ú tro (cũng được gọi là bánh ú lá tre hoặc lá dung, dùng lá nào gói thì gọi lá đó, bánh ú lá tre mau khô hơn thì kích cỡ lá nhỏ và khô, còn lá dung to hơn, gói trông đẹp hơn).

    Vài dòng chia sẻ, bạn nào biết thêm thì hướng dẫn thêm nghen, mình góp ý có gì không phải thì xin chỉ giáo thêm và bỏ qua cho nhé./.
    Lần sửa cuối bởi meteor, ngày 11-06-2013 lúc 11:30 AM.
    To be or not to be

  3. #3
    Dạn dày sương gió cadao's Avatar
    Ngay tham gia
    Nov 2011
    Bài viết
    508

    Re: Giá trị truyền thống của Tết Đoan Ngọ

    òh, cáo lỗi cáo lỗi, đây gọi là hoa mắt nên sai chính tả ^_^

+ Trả lời Chủ đề

Các Chủ đề tương tự

  1. Thống kê của Hiệp hội Vàng thế giới World Gold Council
    Bởi emcungyeukhoahoc trong diễn đàn Kinh tế-Tài chính-Ngân hàng
    Trả lời: 1
    Bài viết cuối: 25-04-2013, 03:14 PM
  2. Lễ hội truyền thống
    Bởi yuri trong diễn đàn Lễ hội
    Trả lời: 19
    Bài viết cuối: 25-02-2013, 10:32 AM
  3. Những lời khuyên giá trị
    Bởi vntruongson trong diễn đàn Bí quyết thành công
    Trả lời: 25
    Bài viết cuối: 21-08-2012, 05:31 PM
  4. Khi động vật thống trị trái đất....
    Bởi kattyyang trong diễn đàn Giải trí - Phim - Nhạc
    Trả lời: 0
    Bài viết cuối: 18-04-2012, 02:54 PM
  5. Trả lời: 0
    Bài viết cuối: 13-01-2012, 03:26 PM
Quyền viết bài
  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình