số 1 Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm - thành phố Hà Nội

quận 1 - thành phố Hồ Chí Minh

Bảo tàng Lịch sử Việt Nam được đặt tại địa chỉ số 1 Tràng Tiền, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Bảo tàng toạ lạc ngay góc đường Tràng Tiền và Phạm Ngũ Lão.

Viện Bảo tàng vốn năm trên khu đất của cung Tây Long ngày xưa, từ năm 1873 thì bảo tàng nằm trên khu đất nhượng địa cho Pháp tại Hà Nội, sau đó là Toà lãnh sự quán Pháp. Đầu thế kỉ XX, đây là nhà bảo tàng của Viện Viễn đông Bác cổ Pháp. Từ năm 1958 gọi là Viện bảo tàng lịch sử Việt Nam. Trước đây quen gọi là nhà Bác cổ.

Bảo tàng là nơi lưu giữ và trưng bày các hiện vật về lịch sử đất nước và con người Việt Nam.

Bảo tàng Lịch sử Việt Nam - Ảnh: Hoàng Chí Hùng

Khuôn viên của bảo tàng vốn là phần đất thuộc thôn Tây Long, tổng Tả Túc, huyện Thọ Xương và là khu đất quân đồn, thường gọi là Đồn Thuỷ. Khi Pháp chiếm Hà Nội, nhà Nguyễn đã dâng phần đất này làm nhượng địa. Lúc đầu, Pháp xây ở đây một toà lãnh sự (1873). Từ đó đến năm 1906, nơi đây trở thành bản doanh quân đội, lãnh sự quán và sau đó là Toà Công sứ (1906). Khi Phủ Toàn quyền (Phủ Chủ tịch hiện nay) xây xong thì ngôi nhà này được chuyển cho Bảo tàng Louis Finot, thuộc Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO). Từ 1926 - 1932, toà nhà cũ bị dỡ bỏ và xây dựng lại với kiến trúc như hiện nay, do Viện Viễn Đông Bác Cổ quản lí. Năm 1958, toà nhà được giao cho Chính phủ Việt Nam.

Bảo tàng do kiến trúc sư Ernest Hébrard thiết kế. Các chi tiết kiến trúc mang đậm phong cách châu Âu nhưng được cách điệu từ các chi tiết kiến trúc gỗ truyền thống. Hệ thống kết cấu chính của toà nhà được làm bằng bê tông cốt thép.

Khi còn là Viện bảo tàng của trường Viễn Đông Bác cổ, đây là nơi trưng bày những đồ cổ thu thập được ở các nước Đông Nam Á.

Được biết, trong hệ thống các bảo tàng quốc gia Việt Nam, Bảo tàng lịch sử Việt Nam được thành lập sớm nhất. Sau khi Chính phủ Việt Nam chính thức tiếp quản công trình này đã tiến hành bổ sung các tài liệu, hiện vật để chuyển nội dung trưng bày của bảo tàng từ một bảo tàng nghệ thuật trở thành bảo tàng lịch sử.

Ngày 03/09/1958, Bảo tàng chính thức mở cửa đón khách tham quan.

Bảo tàng Lịch Sử Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh nằm bên trong công viên Thảo Cầm Viên Sài Gòn, số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1. Bảo tàng có một bộ sưu tập có giá trị rất lớn, gồm 32.000 tác phẩm nghệ thuật của Việt Nam và một số nước châu Á. Hàng năm, Bảo tàng đón tiếp khoảng 320.000 khách tham quan. Bảo tàng này có vị trí hàng đầu trong các bảo tàng của thành phố.

Lịch sử bảo tàng

Ảnh: Hoàng Chí Hùng

Bảo tàng được xây dựng từ năm 1927 và hoàn thành vào ngày 01-01-1929. Lúc đầu, người Pháp dự định đặt tên là Museé de la Cochinchine (Bảo tàng Nam Kỳ). Nhưng sau khi hoàn thành, người ta quyết định đặt tên là Moseé Blanchard de la Brosse - tên của Thống đốc Nam Kỳ, người có công sáng lập ra bảo tàng.

Bảo tàng được xây dựng theo thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Delaval. Phần giữa tòa nhà có một khối bát giác, có 2 nóc mái lợp ngói ống, trang trí hình phụng, hình rồng cách điệu. Trên cùng là 4 quả cầu nhỏ dần đặt chồng lên nhau. Có người cho rằng phần nóc mái này mang dáp dấp của toà Cung điện mùa hè ở Bắc Kinh, Trung Quốc.
Năm 1970, người ta xây thêm một dãy nhà ở phía sau do kiến trúc sư Nguyễn Bá Lăng thiết kế. Dãy nhà có hình chữ U, ở giữa là hồ cây cảnh lộ thiên, hai dãy nhà nối hai bên, sau cùng là dãy nhà ba tầng với 2 lớp mái, có gắn đầu rồng ''kiểu gặm'' trang trí ở các góc mái. Nhờ các cửa đều hướng ra hồ cây cảnh, nên phòng trưng bày khá thoáng mát và sáng sủa.

Từ 1929 đến 1954, Bảo tàng trưng bày chủ yếu về mỹ thuật cổ của một số nước châu Á. Thời gian này, bảo tàng đặt dưới quyền kiểm soát của Thống đốc Nam Kỳ, Viện Viễn Đông Bác cổ chỉ có trách nhiệm quản lý về mặt chuyên môn. Sau năm 1954, Bảo tàng đổi tên là Viện Bảo tàng Quốc gia Sài Gòn, chủ yếu trưng bày mỹ thuật của Việt Nam, Chăm Pa, Khmer, Trung Quốc, Nhật Bản và các dân tộc thiểu số. Ngày 23-08-1979, Ủy ban nhân dân thành phố ra quyết định đổi thành bảo tàng Lịch Sử Việt Nam.

Nội dung trưng bày

Hiện nay, bảo tàng có 15 phòng tập hợp trên 5.000 cổ vật thuộc nền văn hóa Việt Nam và của nhiều quốc gia Đông Nam Á như Chăm Pa, Phù Nam, Khmer, Lào, Indonesia và cả Nhật Bản, Trung Quốc... Đặc biệt có nhiều tượng đá, bia đá, bình lọ gốm, các loại y phục dân tộc từ Bình Trị Thiên trở vào, phần lớn có niên đại trên 1.000 năm. Tất cả được bố trí thành hai phần:

Phần 1:

Lịch sử Việt Nam từ thời Nguyên thuỷ (cách đây khoảng 300.000 năm) đến năm 1930 - khi Ðảng Cộng sản Việt Nam ra đời, qua các gia đoạn:

Ảnh: Hoàng Chí Hùng

• Thời kỳ Nguyên thủy ở Việt Nam

• Thời kỳ Hùng Vương dựng nước

• Thời kỳ đấu tranh giành độc lập dân tộc (thế kỷ I - X)

• Thời Lý (thế kỷ Xi - XIII)

• Thời Trần (thế kỷ XIII - XV)

• Thời Lê (thế kỷ XV - XVII)

• Thời Tây Sơn (thế kỷ XVIII - đầu XIX)

• Thời Nguyễn (thế kỷ XIX - giữa XX).

Phần 2:

Trưng bày một số chuyên đề mang đặc trưng của khu vực phía Nam như: văn hoá Óc Eo, văn hoá cổ đồng bằng sông Cửu Long, nghệ thuật Chăm Pa, Bến Nghé - Sài Gòn, thành phần các dân tộc Việt Nam, văn hoá một số nước Châu Á.

Ngoài hệ thống trưng bày, bảo tàng còn có một hệ thống kho bảo quản hiện vật với số lượng và loại hình phong phú. Bảo tàng hiện có bộ sưu tập tượng Quan Âm bằng gỗ của Việt Nam với nhiều hình tượng khác nhau: “Quan Âm Tống tử”, “Quan Âm tọa sơn”, “Quan Âm đa thủ”…. Bộ sưu tập gồm 11 tượng do cơ quan chức năng ở thành phố Hồ Chí Minh thu hồi và chuyển giao cho bảo tàng lưu giữ từ nhiều năm qua. Tuy số lượng tượng thuộc loại hình này không nhiều, nhưng đã thể hiện một số nét đặc sắc về phong cách tạc tượng truyền thống của người Việt.

Vài năm trở lại đây, bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh phát triển và mở rộng các quan hệ hợp tác quốc tế. Vào tháng 10-2005, bảo tàng được bảo tàng Guimet Pháp chọn làm đối tác trong cuộc triển lãm Kho tàng nghệ thuật Việt Nam: Điêu khắc Chăm Pa. Cùng hợp tác với bảo tàng Guimet, gian trưng bày bộ sưu tập Văn hóa Óc Eo và hậu Óc Eo, Văn hóa đồng bằng sông Cửu Long đã được chọn để làm mẫu. Tháng 10-2006, bảo tàng Lịch Sử Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh cũng được Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO) hỗ trợ xây dựng một xưởng phục chế hiện vật đá.